الفيض الكاشاني
262
راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى )
آشكار شدن ريا مىرود و هرگاه موجب ريا شود اقتداى ديگران به او نفعى به حالش ندارد و موجب هلاكتش مىشود و هيچ اختلافى نيست كه در اين صورت عمل نهانى بهتر از آشكار است . ولى كسى كه عمل را آشكار مىسازد دو وظيفه دارد : 1 - عمل را در آنجايى آشكار سازد كه بداند به آن تأسّى مىشود يا گمان به آن داشته باشد . بسا مردى كه خانوادهاش به او اقتدا كنند ، ولى همسايگانش اقتدا نكنند و بسا باشد كه همسايگانش به او اقتدا كنند ولى بازاريان اقتدا نكنند و بسا كه اهل كويش به او تأسّى جويند ؛ و عالم سرشناس كسى است كه تمام مردم به او تأسّى مىجويند . بنابراين غير عالم هرگاه بعضى عبادتها را آشكار سازد بسا باشد كه به رياكارى و نفاق نسبت داده شود و او را نكوهش كرده و به او تأسّى نجويند . پس آشكار ساختن بىفايده بر او جايز نيست و تنها به قصد تأسّى جستن ديگران مىتوان عمل را آشكار كرد ، در صورتى كه شخص اظهار كنندهء عمل ، مورد تأسّى باشد و ديگران به او اقتدا كنند . 2 - حالتى است كه شخص بايد مواظب قلب خود باشد ، چرا كه گاه ممكن است علاقه به رياى پنهان در قلبش باشد و به بهانهء تأسّى جستن ديگران او را به آشكار ساختن عمل فرا بخواند ، و تنها تمايلش تظاهر به عمل است تا به او تأسّى شود ، و اين است حال تمام كسانى كه اعمالشان را آشكار مىسازند جز مخلصان نيرومند و آنها بسيار اندكند ؛ و شايسته نيست كه شخص ضعيف خود را به آن بفريبد و ندانسته هلاك شود ، زيرا حكايت شخص ضعيف ، حكايت غريقى است كه اندكى به شناورى وارد است و به گروهى از غرق شدگان مىنگرد و بر آنها ترحّم مىكند و به طرف آنها مىآيد تا به او دست بياويزند در نتيجه آنها هلاك شوند و خود نيز به هلاكت مىرسد در حالى كه رنج غرق شدن در دنيا ساعتى بيش نيست و اى كاش هلاكت به وسيلهء ريا نيز مانند غرق شدن در آب بود . چنين نيست بلكه رنج هلاكت به ريا بسيار طولانى است و اين لغزشگاه